Spadek po ojczymie lub macosze. Kiedy pasierb ma do niego prawo? Dziedziczenie pasierbów na przykładach
W wielu domach obok dzieci biologicznych pojawiają się dzieci z poprzednich związków. Przez lata żyją razem, dzielą mieszkanie, wydatki. Często dopiero po śmierci ojczyma czy macochy pojawia się pytanie: czy pasierb ma jakiekolwiek prawa do pozostawionego majątku?
W polskim prawie spadkowym dziedziczenie z ustawy następuje co do zasady między krewnymi lub małżonkiem zmarłego, dziedziczą przede wszystkim jego dzieci (ewentualnie zstępni dzieci tj. wnuki, prawnuki), małżonek, rodzice, rodzeństwo (ewentualnie zstępni rodzeństwa), dziadkowie i ich potomkowie.
Więcej aktualnych informacji znajdziesz na stronie głównej GazetaSenior.pl
Spis Treści
Pasierb: definicja oraz warunki dziedziczenia
Pasierb to dziecko jednego z małżonków, które nie jest jednocześnie dzieckiem drugiego małżonka ani nie zostało przez niego przysposobione (adoptowane). Z prawnego punktu widzenia pasierba i ojczyma (macochę) łączy stosunek powinowactwa, czyli więź prawna powstająca przez zawarcie małżeństwa. Co istotne, powinowactwo nie wygasa po ustaniu małżeństwa, na przykład wskutek śmierci lub rozwodu.
Oznacza to w praktyce, że nawet jeśli rodzic pasierba i ojczym (macocha) rozwiodą się przed śmiercią ojczyma (macochy), stosunek powinowactwa między pasierbem a ojczymem (macochą) nadal istnieje. Jedynym wyjątkiem jest unieważnienie małżeństwa, tylko w tej sytuacji powinowactwo ustaje i pasierb traci status potencjalnego spadkobiercy ustawowego ojczyma (macochy).
Zobacz również: ZAPIS BANKOWY na wypadek śmierci: dla bezpieczeństwa twoich bliskich
Artykuł 934(1) Kodeksu cywilnego stanowi, iż: „W braku małżonka spadkodawcy i krewnych, powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada w częściach równych tym dzieciom małżonka spadkodawcy, których żadne z rodziców nie dożyło chwili otwarcia spadku”.
Pasierb dziedziczy po łącznym spełnieniu następujących warunków:
- zmarły nie może mieć innych spadkobierców ustawowych w bliższych grupach tj.: małżonka, dzieci i dalszych zstępnych, rodziców, rodzeństwa, dzieci rodzeństwa i dalszych zstępnych rodzeństwa, dziadków, a także dzieci bądź wnuków dziadków. Pasierb wchodzi w grę dopiero wtedy, gdy naprawdę nie ma nikogo z krewnych zmarłego, kto mógłby dziedziczyć. Jest to ostatnia możliwa kategoria spadkobiercy, wyprzedzająca tylko gminę lub Skarb Państwa, które dziedziczą, gdy brak jest jakichkolwiek osób uprawnionych,
- pasierb dziedziczy, jeżeli żaden z rodziców pasierba nie dożył otwarcia spadku. Rodzic pasierba (niebędący małżonkiem spadkodawcy), nawet jeśli jest od lat nieobecny w życiu dziecka, musi nie żyć w chwili śmierci spadkodawcy. Drugi rodzic (małżonek spadkodawcy) musi nie żyć w chwili śmierci spadkodawcy. W przypadku, gdy drugi rodzic (małżonek spadkodawcy) odrzucił spadek po spadkodawcy albo został względem spadkodawcy uznany za niegodnego, nawet jeśli jeszcze fizycznie żyje, to jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku.
Zobacz również: Zrobiliśmy to #zmiłości. Do córki i spokojnej przyszłości
Dziedziczenie pasierbów [PRZYKŁADY]
Przykład 1: Typowy przebieg, kiedy pasierb dziedziczy
Jan zawarł drugie małżeństwo z Marią. Maria ma córkę Anię z pierwszego małżeństwa (z Tomkiem). Jan nie ma żadnych dzieci ani innych żyjących krewnych. Kolejność zdarzeń:
Tomek (ojciec Ani) umiera w 2015 r.
Maria (matka Ani, żona Jana) umiera w 2020 r.
Jan umiera w 2026 r., nie pozostawiając testamentu.
Wynik: Ania dziedziczy cały spadek po Janie na podstawie art. 934 (1) k.c., oboje jej rodzice nie żyją, Jan nie miał innych spadkobierców ustawowych.
Przykład 2: Powinowactwo trwa po rozwodzie
Jan i Maria rozwiedli się w 2018 r. Maria umiera w 2023 r., Tomek (drugi rodzic Ani) umiera w 2024 r. Jan umiera w 2026 r.
Wynik: Ania nadal dziedziczy. Powinowactwo między Anią a Janem przetrwało rozwód. Rozwód nie usuwa podstawy dziedziczenia.
Przykład 3: Unieważnienie małżeństwa, pasierb traci status
Małżeństwo Jana i Marii zostaje unieważnione wyrokiem sądu. Maria umiera, następnie umiera Jan.
Wynik: Ania nie dziedziczy. Unieważnienie wywołało skutek ex tunc, stosunek powinowactwa nigdy prawnie nie powstał. Unieważnienie małżeństwa to jedyna okoliczność eliminująca pasierba z kręgu potencjalnych spadkobierców ustawowych.
Zobacz również: Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego [nowe przepisy na przykładach]
Przykład 4: Żyjący drugi rodzic blokuje dziedziczenie
Maria umiera. Tomek (drugi rodzic Ani) żyje. Jan umiera.
Wynik: Ania nie dziedziczy z ustawy po ojczymie, bo żyje jej rodzic niebędący małżonkiem spadkodawcy.
Przykład 5: Pełne przysposobienie, art. 934(1) k.c. nie ma zastosowania
Jan przysposobił Anię w trybie pełnym. Maria (matka Ani) umiera, następnie umiera Jan.
Wynik: Ania dziedziczy, ale nie jako pasierb, lecz jako dziecko. Przysposobienie pełne zrównuje Anię z dzieckiem biologicznym Jana.
Zobacz również: Kłopotliwy spadek: odrzucenie spadku przez zadłużone dzieci [Konsekwencje odrzucenia spadku z pokrzywdzeniem wierzycieli]
Ile dziedziczy pasierb i czy może to zrobić kilku pasierbów naraz
Spadek przypada pasierbom w równych częściach, niezależnie od tego, z którego małżeństwa pochodzą i kiedy to małżeństwo zostało zawarte czy rozwiązane. Może więc dojść do sytuacji, w której majątek dzielą między sobą dorosłe dzieci z kilku różnych związków małżeńskich spadkodawcy.
Gdy pasierb umrze przed ojczymem lub macochą, jego potencjalny udział nie przechodzi na jego zstępnych, lecz powiększa udziały pozostałych pasierbów. Jeśli spadek dziedziczy z ustawy choćby jeden z pasierbów spadkodawcy, to nie dojdzie do dziedziczenia gminy lub Skarbu Państwa.
Zobacz również: Jak napisać testament? Przykłady i Wzory. Kompleksowy poradnik
Brak zasady wzajemności
Warto podkreślić, iż to, że pasierb może być spadkobiercą ustawowym po ojczymie lub macosze, nie oznacza, że odwrotna relacja działa tak samo. Ojczym i macocha nie dziedziczą z ustawy po pasierbie.
Zobacz również: Spadki i darowizny: Nowe zasady, nowe korzyści! Rozliczaj podatek jak ekspert [5 przykładów]
Warto zadbać o testament
Jeżeli zatem więzi emocjonalne pomiędzy pasierbem a ojczymem (macochą) są silne, to najpewniejszym sposobem na zapewnienie pasierbowi udziału w majątku jest sporządzenie testamentu, w którym spadkodawca powoła pasierba jako spadkobiercę lub zapisobiercę. Dzięki temu dziedziczenie nie będzie uzależnione ani od „kolejności w kolejce rodzinnej” ani od ziszczenia się warunku, iż żaden z rodziców pasierba nie dożył chwili otwarcia spadku po ojczymie (macosze) pasierba.
Zobacz również: Jak napisać testament? Przykłady i Wzory. Kompleksowy poradnik
Dziękujemy, że przeczytałaś/łeś artykuł do końca. Mamy dla Ciebie kilka propozycji!
✓ Prenumeruj Gazetę Senior >>>TU nie przegap ważnych tematów dla seniorów
✓ Zapisz się do bezpłatnego Newslettera [środowy biuletyn] >>>TU najciekawsze treści prosto na Twój e-mail
✓ Wesprzyj pracę redakcji drobną kwotą: odwiedź buycoffee.to/gazeta-senior >>>TU
Mogą zainteresować Cię również inne artykuły „Gazety senior”. Sprawdź!
Jak przygotować się do wizyty u notariusza? [PORADNIK] nie tylko dla seniora
Notariusze za jedno ze swoich zadań uznają edukowanie obywateli w zakresie dziedzin prawa i czynności notarialnych, które należą do ich kompetencji. W ramach podejmowanych działań edukacyjnych Krajowa Rada Notarialna wraz z izbami notarialnymi od 2010 r. prowadzi akcję pn. Dzień Otwarty Notariatu. Tego dnia notariusze w całym kraju bezpłatnie udzielają informacji prawnych. Od 2015 r. prowadzą akcję dedykowaną seniorom pn. Bezpłatny wykład notariusza na uniwersytecie trzeciego wieku. Od 2021 r. do katalogu działań podnoszących świadomość prawną najstarszych obywateli dołączył cykl artykułów pn. Masz do tego prawo, publikowanych na łamach "Gazety Senior".
- Spadek po ojczymie lub macosze. Kiedy pasierb ma do niego prawo? Dziedziczenie pasierbów na przykładach - 9 lipca, 2026
- Za duże, za wysoko, za daleko. Zamiana nieruchomości – alternatywa dla sprzedaży [poradnik dla seniora] - 24 kwietnia, 2026
- Gdy wdzięczność zawodzi: odwołanie darowizny krok po kroku - 10 czerwca, 2025